Politika Vesti

HAMAS – Organizacija koja ratuje protiv IZRAELA

Bliski istok, nakon relativnog zatišja i mira koji je trajao od 2014,. godine ponovo gori. I te 2014. kao i sad dve su glavne sukobljene strane: Izraelske odbrambene snage i palestinska organizacija Hamas. Upravo je ova organizacija, sa svojim vojnim krilom, odgovorna za raketiranje Izraela. Preko 1050 raketa je ispaljeno na Izrael u protekla dva dana.

i dok se za Izraelske odbrambene snage (IDF) uglavnom dosta toga zna, Hamas za mnoge predstavlja nepoznanicu.

Hamas je osnovan 1987. neposredno nakon izbijanja palestinskog ustanka (prve intifade) kao ogranak međunarodnog Muslimanskog bratstva čije je žarište susedni Egipat. Hamas približno znači „Islamski pokret otpora“, dok se taj izraz u arapskom koristi i za „oduševljenje, posvećenost, revnost, entuzijazam, snagu i hrabrost”.

Hamas je decentralizovana organizacija, koja pri vrbovanju novih simpatizera i sponzora, promovisanju svojih ciljeva i rasturanja propagandnog materijala, deluje tajno, ali i javno po džamijama i socijalnim ustanovama.

Ideologija Hamasa temelji se na sunitskom islamizmu, te lokalnim nacionalističkim i anticionističkim aspiracijama. Hamas označava čitav region Palestine – samim tim i Izrael, kao „veštačku cionističku tvorevinu“ – kao „islamsku kolevku“ koju ne treba nikada prepustiti „nevernicima“, i borbu za „osvajanje“ Izraela proglašava dužnošću svakog muslimana.

Hamasov osnivač bio je šeik Ahmed Jasin, vođa palestnskog Muslimanskog bratstva, stacioniran u Gazi.

Tokom hladnoratovskog perioda Hamas je bio politički marginaliziran, a Izrael ga zajedno sa sličnim religioznim organizacijama nije smatrao pretnjom za razliku od aktivnijeg socijalističkog i sekularnog Fataha na čelu s Jaserom Arafatom.

Do prvog okršaja između pristalica Hamasa i Izraela došlo je 1989. za vreme Intifade, kada su dva izraelska vojnika zarobljena i likvidirana.

Godine 1991. osnovane su brigade al-Kasam kao Hamasovo vojno krilo, koje je narednih meseci izvelo više napada na izraelske vojne i civilne ciljeve, uglavnom na okupiranim palestinskim područjima. Među njima bila su i dva samoubilačka napada izvedena 1993. na Zapadnoj Obali. Nakon što je doseljenički jevrejski ekstremist B. Goldstein u februaru 1994. počinio masakr u hebronskoj džamiji ubivši 29 Palestinaca, Hamas i srodne palestinske organizacije započele su seriju samoubilačkih napada u samom Izraelu. Neki od napada bili su usmereni i protiv izraelske vojske, a najčešće bi usledili nakon izraelskih vojnih operacija ili likvidacija Hamasovih članova.

Spirala nasilja intenzivirala se 2000. izbijanjem Druge Intifade i narednih pet godina u sukobima je poginulo oko 5500 Palestinaca i 1100 Izraelaca. Hamas i brigade al-Kasam su prilikom sukoba izvodili razne gerilske, raketne, bombaške i samoubilačke napade.

U januaru 2004., za vreme Druge intifade, dolazi do Hamasovog pragmatičnijeg pristupa oko predložene palestinske države i Ahmed Jasin po prvi put govori o njoj u kontekstu Pojasa Gaze, Zapadne Obale i Istočnog Jerusalima, odnosno teritorije koje je Izrael okupirao u Šestodnevnom ratu 1967. godine. Navedena Jasinova odluka predstavljala je bitan politički zaokret s obzirom da je Hamas godinama ranije uz navedena područja svojatao i čitavu teritoriju Izraela, odnosno njegovo uništenje.

Na parlamentarnim izborima u Palestini održanim u januaru 2006., Hamas je odneo većinsku pobedu u odnosu na suparnički Fatah, osvojivši 76 od ukupno 132 parlamentarnih mjesta. Ubrzo nakon pobede Hamas je ponovio ranije iznešeni predlog o palestinskoj državi u okvirima okupiranih teritorija i odbacio korišćenje samoubilačkih napada, ali uz naglasak da zadržava pravo na oružani odgovor protiv izraelske okupacije. Rezultati navedenih izbora su doveli do drastičnog rascepa između dve glavne palestinske političke stranke, koji je tokom 2007. prerastao i u oružani sukob nakon kojeg je Hamas zadržao kontrolu nad Pojasom Gaze, a Fatah nad Zapadnom Obalom.

U aprilu 2011. političari Hamasa i Fataha su izjavili da su stranke postigle dogovor oko ujedinjenja u jednu vladu, u februaru i maju 2012. potpisani su i sporazumi a nova ujedinjena vlada stupila je na dužnost u junu 2014. godine. Njene mogućnosti su u startu bile limitirane s obzirom da je Izrael objavio da je neće priznati, te mesec dana kasnije pokrenuo novi napad na Gazu.

Hamas su na listu terorističkih organizacija uvrstile vlade Izraela i Sjedinjenih Država, zajedno sa Kanadom, Japanom i EU, te Jordan i Egipat. Druge države poput Ujedinjenog Kraljevstva, Australije i Novog Zelanda na popisu terorističkih grupa imaju samo brigade al-Kasam, Hamasovo vojno krilo. S druge strane, istočne sile poput Rusije, Kine, Irana i Turske odbacuju takvu klasifikaciju i priznaju Hamas kao legitimnog i demokratski izabranog predstavnika Palestinaca.